Omgekeerd scheiden: bewust financiële afspraken maken

Wettelijke verschillen tussen huwelijk, partnerschap en samenwonen

Voor gehuwden en geregistreerde partners zijn rechten en plichten uitgebreid vastgelegd in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Voor samenwoners geldt echter dat er weinig wettelijk is geregeld. Dit betekent dat je bij samenwonen zelf afspraken moet maken over bijvoorbeeld de verdeling van vermogen en schulden bij een eventuele relatiebreuk. Ook bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap is het verstandig om duidelijke en solide afspraken te maken, zoals het opstellen van huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden, zodat jullie weten waar je aan toe bent. Daarnaast heeft samenwonen gevolgen voor het partnerbegrip. Het partnerbegrip voor de erfbelasting is niet altijd hetzelfde als fiscaal partnerschap voor de inkomstenbelasting, toeslagen of DUO. Ook kan samenwonen invloed hebben op eventuele uitstaande DUO-schulden en de bijbehorende aflosverplichtingen.

Gezamenlijke financiën: verwarring en valkuilen

Tijdens een relatie worden vaak gezamenlijke schulden aangegaan en geldstromen vermengd. Dit kan leiden tot civiele én fiscale knelpunten. In de beperkte gemeenschap van goederen (sinds 2018 de wettelijke standaard) blijft ieders privévermogen gescheiden, tenzij anders afgesproken. Om discussies bij scheiding of overlijden te voorkomen, is het belangrijk een duidelijke administratie bij te houden en bij aanvang van het huwelijk een staat van aanbrengsten op te stellen: een overzicht van het vermogen van beide partners op dat moment.

Partneralimentatie en pensioen

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap is wettelijk geregeld dat er recht op partneralimentatie kan bestaan. De duur hiervan is meestal de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar. In specifieke situaties kan dit oplopen tot 10 of zelfs 12 jaar (zoals bij langdurige huwelijken of jonge kinderen). Ook worden pensioenrechten bij scheiding automatisch verdeeld, tenzij hierover andere afspraken zijn gemaakt.

Financiële onafhankelijkheid en samenwonen

Wanneer je gaat samenwonen en één van beiden offert een carrière of financiële onafhankelijkheid op ten gunste van de ander, is het cruciaal om daar samen afspraken over te maken. Veel stellen denken in het begin dat ‘het hen niet zal overkomen’, maar statistieken tonen aan dat 1 op de 3 relaties eindigt.

Leg vast:

• Hoe jullie omgaan met gezamenlijke overschotten of investeringen;

• Wat er gebeurt bij een eventuele relatiebreuk;

• Of en hoe partneralimentatie en pensioenrechten geregeld worden.

Vergoedingsrechten en investeringen

Tijdens een huwelijk of partnerschap zijn bezittingen en schulden die samen worden opgebouwd in principe gemeenschappelijk tenzij er andere afspraken zijn. Wanneer één van beiden meer inlegt, bijvoorbeeld bij de aankoop van een woning, ontstaat er mogelijk een vergoedingsrecht op de ander. Deze dienen nog wel vastgesteld te worden en bepaald te worden of er sprake is van nominaal of beleggingsleer. In het burgerlijk wetboek zijn bepaalde rechten al standaard geregeld en sommige recht niet. Let op: dit recht kan vervallen als het niet goed wordt vastgelegd.

Geld en communicatie: bron van conflict

Geld zorgt vaak voor spanningen in relaties. Veel stellen vinden het ongemakkelijk of ‘niet romantisch’ om over geld te praten. Daardoor worden belangrijke gesprekken uitgesteld en blijven verwachtingen en overtuigingen onuitgesproken. Dit kan op termijn leiden tot wrijving en zelfs ruzie.

Open communicatie en heldere afspraken vormen de basis voor een gezonde financiële én emotionele relatie.

Samengestelde gezinnen: liefde én complexiteit

Een samengesteld gezin kan veel positieve energie geven, maar vraagt ook om extra aandacht op financieel en juridisch vlak.

Denk aan:

• Vermogensplanning;

• Kinderen uit eerdere relaties;

• Testamenten en erfrecht.

Relatieproblemen en destructieve dynamiek

Soms ontstaat er ongemerkt afstand in een relatie. Eén van beiden loopt op eieren om conflicten te vermijden, of jullie leven vooral op de automatische piloot. Stress, ziekte of tegenslagen kunnen spanningen versterken. In destructieve relaties komt het vaak pas tot inzicht wanneer de situatie onhoudbaar wordt.